Chuyện ít biết về người nhạc sĩ anh hùng quê nhãn

Với nhạc sĩ, liệt sỹ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Vĩnh Bảo quê ở xã Đào Dương, huyện Ân Thi, dòng đời dừng mãi ở cữ xuân xanh, giữa lúc tài năng âm nhạc đang rất nhiều hứa hẹn…
 
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, cả nước có 3 nhạc sĩ hy sinh ở chiến trường miền Nam. Điều đặc biệt ở 3 nhạc sĩ này là mỗi người ở một miền khác nhau và đều ngã xuống vì Tổ quốc trong quãng thời gian ác liệt nhất của cuộc kháng chiến: nhạc sĩ Hoàng Việt người Nam Bộ, nhạc sĩ Văn Cận người Trung Bộ, còn nhạc sĩ Vĩnh Bảo (Nguyễn Vĩnh Bảo) người Bắc Bộ.
Vĩnh Bảo (người sát bên phải Bác Hồ) và Đoàn thiếu nhi nghệ thuật ở ATK- Việt Bắc năm 1950
Vĩnh Bảo (người sát bên phải Bác Hồ) và Đoàn thiếu nhi nghệ thuật ở ATK- Việt Bắc năm 1950
Trong khi Hoàng Việt và Văn Cận là những tác giả âm nhạc đã nổi tiếng từ thời chống Pháp, còn Vĩnh Bảo thời chống Pháp mới là thành viên nhỏ tuổi nhất ở Đoàn thiếu nhi nghệ thuật. 
 
Cha Vĩnh Bảo là nhà giáo liệt sỹ Nguyễn Văn Cảnh, sau cách mạng tháng Tám là Phó Giám đốc Nha Thể dục Trung ương, tham gia hàng ngũ tự vệ Thủ đô những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến và anh dũng hy sinh tại Hà Nội khi Vĩnh Bảo mười tuổi. Mẹ ông vượt lên nỗi đau mất chồng, thay chồng nuôi 7 con thơ dại.
 
Khi mới hơn 10 tuổi, Vĩnh Bảo đã rời xa vòng tay mẹ tham gia đoàn nhạc kịch thiếu nhi Tuyên truyền kháng chiến do nhạc sĩ Lưu Hữu Phước phụ trách, sau đổi tên thành Đoàn thiếu nhi nghệ thuật, theo tên Bác Hồ gọi. 
 
Là thành viên nhỏ tuổi nhất đoàn, Vĩnh Bảo cũng ba lô trên vai, tay đàn, tay súng, quên mình là một cậu bé cùng các anh chị lớn tuổi trèo đèo, băng rừng, vượt suối… đem lời ca, tiếng đàn đi ròng rã khắp mọi nẻo đường Chiến khu Việt Bắc cổ vũ cho quân và dân trường kỳ kháng chiến. 
 
Người chiến sĩ nhỏ tuổi ấy rất say mê sáng tác và bộc lộ tài năng âm nhạc rất sớm. Mới gần 12 tuổi, ông đã sáng tác hàng loạt ca khúc như: "Cô gà mái mơ", "Xuân rừng xanh", "Em về Thủ đô"… phát trên Đài Tiếng nói Việt Nam và được thiếu nhi nhiều tỉnh thuộc chiến khu Việt Bắc yêu thích.
 
Sau hòa bình,Vĩnh Bảo học Trường Âm nhạc Việt Nam và tiếp tục được biết đến rộng rãi qua bài hát dí dỏm “Nhắn cô mấy điều”. Với âm hưởng dân ca, ngôn ngữ hài hước, “Nhắn cô mấy điều” của Vĩnh Bảo nhanh chóng được người trẻ bấy giờ yêu thích: “Này trông kia một cô xinh xinh/ Mắt tươi sáng đang nhìn chúng mình…”
 
Sau khi tốt nghiệp Trường Âm nhạc Việt Nam, từ năm 1961 tới năm 1964, Vĩnh Bảo được chọn đi tu nghiệp tại Nhạc viện Kiev (Liên Xô). 
 
Về nước khi cả nước bước vào giai đoạn quyết liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, nhạc sĩ Vĩnh Bảo gác lại việc tiếp tục đi tu nghiệp ở Nhạc viện Kiev (Liên Xô), xung phong đi B, đi vào chiến trường miền Nam. Ông hy sinh cuộc sống bình yên bên mẹ và gia đình, hy sinh tình cảm riêng vừa hé nở và cơ hội được học âm nhạc chuyên sâu để mang những kiến thức âm nhạc đã được trang bị phục vụ trực tiếp cho cuộc kháng chiến. 
 
Vào chiến trường miền Nam, được cấp trên giữ lại để bổ sung vào Ban lãnh đạo Đoàn văn công Giải phóng nhưng Vĩnh Bảo một mực từ chối, một mực xin đi đến mặt  trận ác liệt nhất, mà cũng nhiều chiến công nhất: Đất thép Củ Chi. Những ngày tháng sống tại địa đạo Củ Chi, nhạc sĩ vừa sáng tác vừa cầm súng như những người lính.  Hết hạn 3 tháng ở Củ Chi, Vĩnh Bảo lại xin được ở thêm 3 tháng nữa… 
 
Sau một năm ở chiến trường, chiều 4.6.1967, trên đường về nhận nhiệm vụ phụ trách đoàn Ca múa Giải phóng, nhạc sĩ Vĩnh Bảo đã anh dũng hy sinh tại bến Nha Thức, thượng nguồn sông Sài Gòn trong trận bom rải thảm, giữa lúc tài năng âm nhạc đang rất nhiều hứa hẹn... Nhạc sĩ Vĩnh Bảo đã được Chủ tịch Nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. 
 
Hy sinh anh dũng ở độ tuổi 30, nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Bảo đã để lại cho đời 41 tác phẩm âm nhạc, trong đó có 26 tác phẩm thanh nhạc, 15 tác phẩm khí nhạc. Đặc biệt, quá trình học tại Liên Xô, ông đã sáng tác 6 ca khúc và 14 khí nhạc, viết cho độc tấu, song tấu, tam tấu violon - cello - piano, nhiều bản đã được các nghệ sĩ Thái Thị Liên, Đặng Thái Sơn biểu diễn… 
Nhạc sĩ, liệt sỹ, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Vĩnh Bảo
Nhạc sĩ, liệt sỹ, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Vĩnh Bảo
Theo đánh giá của giới chuyên môn, đặc điểm chủ đạo trong sáng tác của Nguyễn Vĩnh Bảo là sự gắn bó, hòa quyện giữa chất âm nhạc dân gian Việt Nam và âm nhạc cổ điển. Trong số các tác phẩm khí nhạc của Vĩnh Bảo, bản Capriccio viết cho đàn piano được nhiều người yêu thích nhất. Capriccio là khúc tùy hứng dài hơi, liền mạch, thể hiện một năng lực sáng tạo lớn, giàu cảm xúc. Đây là tác phẩm màu sắc tình cảm đa dạng, phong phú, cuốn hút từ đầu tới cuối. Capriccio được coi là một tác phẩm mẫu mực, luôn có mặt trong giáo trình của Nhạc viện Hà Nội.
 
Với tác phẩm này, nhạc sĩ Doãn Nho đánh giá Vĩnh Bảo là “nhạc sĩ Việt Nam đầu tiên viết một bản khí nhạc lớn và hay đến thế.”
 
Giờ đây, người nhạc sĩ anh hùng thanh thản nằm giữa cánh đồng quê cha đất tổ ở xã Đào Dương, huyện Ân Thi. 
 
Từ lúc tự đặt cho mình bút danh độc đáo, đầy khí phách - Nguyễn Hy Sinh, khi mới 11 tuổi, tới việc kiên quyết xin đến “Củ Chi đất thép” giữa lúc cuộc chiến dữ dội nhất, đương thời và hậu thế dễ dàng nhận ra Vĩnh Bảo sớm thể hiện ý thức xả thân vì nước và trọn cuộc đời tuy ngắn ngủi nhưng tỏa sáng của người nhạc sĩ anh hùng đều hướng tới lý tưởng cao đẹp ấy. 
 
Minh Huệ
 
 
 
;