Có một bảo tàng điêu khắc đá ngoài trời ở Kim Động

Ngày nay, khu lăng Vũ Tiên Công tọa lạc ở thôn Tiên Cầu, xã Hiệp Cường (Kim Động) được các nhà nghiên cứu gọi là một bảo tàng điêu khắc đá ngoài trời độc đáo, sinh động và hấp dẫn.
Toàn cảnh khu lăng và Đền Vũ Tiên Công
Toàn cảnh khu lăng và Đền Vũ Tiên Công
Khu lăng Vũ Tiên Công là một trong những trường hợp khá đặc biệt, hy hữu trong lịch sử Việt Nam, vì công trình lăng không phải của vua chúa lại được xây dựng trong thời gian người được tôn vinh còn sống và đang tại vị. 
 
Đây là di tích lịch sử nghệ thuật cấp quốc gia, hiện còn lưu giữ một quần thể tượng đá độc đáo. Toàn bộ hệ thống tượng ở khu lăng từ tượng người tới linh vật đều được làm bằng đá xanh, tạo tác trong tư thế cân đối hài hòa nghiêm trang, rất sinh động, tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc đá của dân tộc ở thế kỷ 17- 18, thời kỳ thịnh hành xây dựng lăng mộ ở nước ta. 
 
Theo văn bia còn lưu giữ tại đây, đền và khu lăng được xây dựng năm 1774 là nơi tưởng niệm Vũ Đình Trác, quan đại thần dưới triều Lê.  Sinh thời, Vũ Đình Trác tư chất thông minh, văn võ song toàn. Ông có nhiều công lao giúp vua bảo vệ đất nước, bảo vệ triều chính. Với những chiến công hiển hách trong trị quốc an dân, năm 1744, triều đình ra sắc chỉ và chuẩn bị vàng bạc cho nhân dân địa phương xây dựng lăng và đền tạ ơn ông. Năm 1786, Vũ Đình Trác lâm bệnh và tạ thế. Triều đình đã cho đưa thi hài ông về chôn cất tại Tiên Cầu. Kính trọng và biết ơn công lao của ông, nhân dân địa phương trân trọng gọi ông là Vũ Tiên Công và tôn ông làm Thành Hoàng làng. Ngày nay, khu lăng và đền thờ ông vẫn được gọi là lăng - đền Vũ Tiên Công. 
 
  Lăng Vũ Tiên Công là một công trình điêu khắc nghệ thuật đá hoành tráng. Công trình rộng hơn 1600m2 kín đáo và trang trọng. Mặt trước của lăng nhìn về hướng tây, tiếp giáp với đường lớn. Tam quan khu lăng được xây dựng theo kiến trúc kiểu chồng diêm nguy nga tráng lệ. 
 
Khu lăng hiện còn lưu giữ được nhiều hiện vật cổ quý giá. Trong đó có bàn thờ bằng đá xanh được gia công theo kiểu chân quỳ dạ cá… Ban thờ được phân ra làm 2 cấp, dài từ 1,2m -1,8m, rộng từ 0,7m -1,2m. Trên ban thờ đặt các đồ tế tự bằng đá như: lư hương đá với hai sườn lư được đục đẽo tạo hình đôi đầu nghê chầu vọng… Cách cửa lăng 5m có một tấm bia đá cao 1,80m, trán bia chạm hình dây leo cầu kỳ. Bia ghi lại thời gian xây dưng lăng và thân thế, sự nghiệp của Vũ Tiên Công…
 
Chạy suốt từ cổng tam quan vào gần trung tâm lăng là một con đường lát gạch rộng 4m, dài 25m. Hai bên đường bố trí hai dãy tượng đá to đẹp, bề thế đều đặn đối xứng nhau qua trục đường khiến người ta có cảm giác bước vào một sân rồng. Hai tượng chó đá cao 1m được bố trí ngoài cùng của lớp tượng, hình dáng thon thả, được tạc trên bệ đá hình vuông, trong tư thế ngồi như đang quan sát canh chừng kẻ địch. Sau đó đến tượng ngựa, được tạc đứng trên bệ đá trong tư thế trận tiền, dài 1,3m, cao 1,65m. Tiếp đó là 2 tượng voi đá quỳ trên bệ, dáng to khỏe, thư thái, ước tính mỗi con nặng 2 tấn và 6 tượng lính canh cao 1,86m, nhân dân địa phương thường gọi là “Bát bộ kim cương”. Các tượng lính đứng trên bệ đá vuông, tay cầm vũ khí, quần áo có cân đai, mũ ốp sát đầu, nét mặt, phong thái oai nghiêm. Những người lính đều được tạo tác trong tư thế hiên ngang bất khuất. Phía sau khu lăng là đền thờ Vũ Tiên Công kiến trúc chữ nhị, với toàn bộ phần cột cũng được gia cố bằng đá xanh…
 
Trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp, khu đền – lăng Vũ Tiên Công đã chứng kiến bao sự kiện lịch sử hào hùng của địa phương gắn với con đường huyết mạch 39 nối Hà Hội với Hưng Yên, nơi nhân dân ta xẻ đường, đắp ụ ngăn cản đường tiến công của giặc. Khi ấy, đền và khu lăng có vị trí vô cùng quan trọng. Đây được chọn là nơi diễn ra các cuộc họp bàn, hoạch định các kế hoạch tác chiến đồng thời là nơi mai phục, trú ẩn của du kích và bộ đội địa phương. Sau các trận chiến đấu với giặc Pháp ở các vùng lân cận như: Dốc Lã, Cầu Ngàng, dân và quân ta lại rút vào khu đền – lăng. Một số mảng vỡ do đạn pháo của Pháp bắn vào các di vật của lăng là minh chứng sống động cho những ngày tháng hào hùng đó…
 
Những tác phẩm điêu khắc đá ở khu lăng Vũ Tiên Công không những quý giá đối với tinh hoa văn hóa của tỉnh Hưng Yên mà còn có những đóng góp nhất định đối với kho tàng văn hóa dân tộc.
 
Minh Huệ
 
 
 
;