Gìn giữ di sản Hán Nôm ở Hưng Yên

Di sản Hán Nôm là một thành tố trong kho tàng di sản văn hóa của dân tộc, góp phần làm nên bản sắc riêng của văn hóa Việt. Được mệnh danh với câu ca “Thứ nhất Kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến”, Hưng Yên còn lưu giữ được hệ thống tư liệu Hán Nôm khá phong phú. Tuy nhiên, do thời gian, sự tàn phá của thiên tai, chiến tranh, khí hậu, côn trùng… di sản Hán Nôm đang đứng trước nguy cơ mai một.
Dịch nghĩa tư liệu Hán Nôm tại thôn Thống Nhất, xã Thủ Sỹ (Tiên Lữ)
Dịch nghĩa tư liệu Hán Nôm tại thôn Thống Nhất, xã Thủ Sỹ (Tiên Lữ)
Theo đánh giá của các nhà chuyên môn, di sản Hán Nôm ở Hưng Yên khá phong phú, đa dạng với nhiều loại hình tư liệu khác nhau như: Thần tích, sắc phong, gia phả, bia ký, địa bạ, hương ước, văn cúng, hoành phi, câu đối, thư tịch cổ, sách về y học, địa lý... 
 
Trong số những tư liệu trên, đáng chú ý nhất là các sắc phong của các triều đại phong kiến hiện đang lưu giữ tại một số di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn tỉnh như: Các sắc phong thời Lê tại đình làng thôn Thống Nhất, xã Thủ Sỹ (Tiên Lữ); đền Hoàng Bà, thôn Bảo Châu, xã Quảng Châu; đình Kệ Châu, xã Phú Cường (thành phố Hưng Yên).
 
Những tư liệu Hán Nôm nằm rải rác trong chùa, nhà thờ họ, đình làng, cộng đồng dân cư và được xem là nguồn sử liệu hết sức quan trọng, quý giá, chứa đựng những giá trị lịch sử, nhân văn to lớn, góp phần minh chứng cho quá trình hình thành, phát triển lịch sử lâu dài của quê hương.
 
Thế nhưng, hiện nay di sản Hán Nôm trên địa bàn tỉnh đang đứng trước nhiều thách thức trong việc bảo tồn và phát huy giá trị. Phần lớn di sản Hán Nôm được thể hiện trên chất liệu hữu cơ như: Giấy dó, gỗ, vải, lụa, lá cây… lại tồn tại trong thời gian cả trăm năm nên hiện nay rất nhiều tài liệu bị mục nát, nội dung tài liệu vì thế cũng mất đi. Các tư liệu Hán Nôm nằm trong dân được bảo quản chủ yếu bằng kinh nghiệm truyền thống, thường là cuộn tài liệu rồi đưa lên gác bếp hoặc cho vào hộp, hàng năm bỏ ra phơi 1-2 lần khiến tư liệu quý hiếm hỏng nghiêm trọng, không còn khả năng phục hồi. Một số tài liệu Hán Nôm hiện nay còn tương đối nguyên vẹn nhưng được bảo quản thiếu khoa học cũng đang xuống cấp.
 
Cùng với đó, số người đọc được tài liệu cổ Hán Nôm trên địa bàn tỉnh hạn chế, khiến rất nhiều nguồn tư liệu Hán Nôm chưa được khai thác một cách hiệu quả. Số còn lại biết, có thể đọc, dịch Hán Nôm nhưng thiếu kiến thức chuyên môn dẫn đến tình trạng chuyển tải sai nội dung, làm cho nhiều người không hiểu rõ các giá trị của nguồn tư liệu. 
 
Nhằm góp phần gìn giữ di sản Hán Nôm trên địa bàn tỉnh, thời gian qua, Thư viện tỉnh, Bảo tàng tỉnh phối hợp với Thư viện Khoa học tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh tổ chức thí điểm chương trình “số hóa” tài liệu Hán Nôm tại huyện Tiên Lữ và thành phố Hưng Yên.
 
Tại đình làng Thống Nhất (xã Thủ Sỹ, huyện Tiên Lữ) vào sáng sớm, rất đông các cụ cao niên tập trung. Nâng niu hộp đựng lệnh chỉ của dòng họ trên tay, ông Nguyễn Văn Bắc hào hứng cho biết: “Qua thông báo của chính quyền địa phương, tôi được biết có đoàn công tác tìm hiểu, dịch thuật tài liệu Hán Nôm nên đại diện cho dòng tộc, tôi mang lệnh chỉ để cán bộ trong đoàn dịch giúp. Tôi mong muốn những giá trị tốt đẹp trong lệnh chỉ được truyền cho thế hệ con cháu”.
 
Cùng tâm trạng phấn khởi như ông Bắc, ông Lương Đình Đặng, đại diện cho người dân thôn Tất Viên đem sắc phong của đình làng đến để đoàn công tác dịch nghĩa, ông Đặng cho biết: “Tất cả sắc phong của đình làng đều được xếp cẩn thận vào tráp, khóa lại rồi cất giữ kỹ. Hầu hết chỉ nghe loáng thoáng cha ông trước đây kể lại nội dung của sắc phong chứ chúng tôi chưa hiểu được tường tận và ý nghĩa của sắc phong trên. Vì thế, người dân trong thôn chúng tôi rất vui khi được đồng chí trong đoàn công tác dịch cho hiểu ý nghĩa của sắc phong đình làng Tất Viên”.
 
Qua khảo sát, sưu tầm, điều tra tại huyện Tiên Lữ và thành phố Hưng Yên có gần 8000 trang tài liệu Hán Nôm, dự kiến tất cả số tài liệu trên sẽ được tiến hành “số hóa”.
 
Để thực hiện công tác “số hóa” tài liệu Hán Nôm, Thư viện tỉnh, Bảo tàng tỉnh phối hợp với Thư viện Khoa học thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Đoàn cán bộ chuyên môn về kỹ thuật số hóa, bảo quản, phục chế và dịch thuật tài liệu xuống các địa phương để tiến hành “số hóa”. Sau khi “số hóa”, các bản chụp này sẽ được xử lý kỹ thuật và biên mục vào phần mềm quản lý. Sản phẩm cuối cùng là bộ sưu tập tài liệu Hán Nôm dưới dạng điện tử, sẽ được sao chép ra đĩa DVD và trao lại cho các di tích, gia đình, dòng họ có tài liệu, giúp thuận lợi cho việc khảo cứu và lưu giữ một cách lâu dài.
 
Đây cũng là căn cứ để phục chế, phục hồi đúng nguyên bản tài liệu cho các chủ sở hữu khi có nhu cầu, góp phần bảo tồn và phát huy vốn di sản văn hóa quý giá của dân tộc. 
 
Ông Đào Văn Quyến, Giám đốc Thư viện tỉnh cho biết: “Đây là lần đầu tiên Hưng Yên triển khai chương trình “số hóa” tài liệu Hán Nôm, thực hiện trên địa bàn khu dân cư nhưng hiệu quả chương trình đem lại rất lớn và được đông đảo nhân dân đồng tình. Thời gian tới, Thư viện tỉnh kiến nghị với tỉnh nhân rộng, triển khai chương trình “số hóa” tài liệu Hán Nôm đến các huyện còn lại”. 
 
Vũ Huế
 
 
 
;