Làng nghề tương Bần với tư duy hội nhập

Tương Bần - nước chấm nổi tiếng từ bao đời nay đã trở thành thứ nước chấm hàng đầu, gia vị nổi tiếng. Làng Bần (thuộc thị trấn Bần Yên Nhân, huyện Mỹ Hào) xưa nhà nào cũng có chum tương chỉ để ăn cả năm thì nay, với tư duy hội nhập, tương Bần được sản xuất quy mô lớn và mang lại thu nhập cao cho nhiều hộ dân. 
Sản xuất tương tại cơ sở Hướng Đạt
Sản xuất tương tại cơ sở Hướng Đạt
Hàng trăm năm nay, người dân làng Bần vẫn làm tương như một nghề phụ, tranh thủ lúc nông nhàn để kiếm thêm thu nhập. Từ khi Quốc lộ 5 mở rộng, hầu hết đất nông nghiệp nơi đây được chuyển sang làm công nghiệp, dịch vụ, thì làng Bần cũng lên phố, người nông dân chuyển dần sang làm công nhân hoặc kinh doanh dịch vụ; nhiều gia đình chuyển hẳn sang kinh doanh tương. Hầu hết số hộ làm tương nơi đây vẫn giữ nguyên bản cách làm tương cổ truyền.
 
Anh Lê Đình Đạt, chủ cơ sở sản xuất tương Hường Đạt cho biết, anh là đời thứ 6 giữ nghề này của gia đình. Để có được những mẻ tương ngon, mỗi nhà có một bí quyết riêng. Tương ngon cũng kén đất, kén nguồn nước và kén cả người làm tương nữa. Nguyên liệu chính của tương Bần là gạo nếp, đậu tương, muối, nước. Quy trình làm tương cũng lắm công phu, từ việc chọn đỗ hạt phải to, đều, sáng vỏ; gạo nếp cái hoa vàng và không bị pha tạp với những loại gạo khác. Việc đồ cơm, rang đỗ, ủ mốc, ngả tương đều đòi hỏi sự kỳ công. Phải mất từ hai đến ba tháng mới cho ra được một mẻ tương. Tuy nhiên, thời gian lâu hay nhanh tùy thuộc vào mùa, thời tiết có nắng hay không. Phơi tương cho tới khi nước tương có vị ngọt đậm, sánh, màu tương vàng sậm như màu cánh gián mới đạt điểm ngon nhất.  
 
Dù qua bao thăng trầm, người dân làng Bần vẫn cố gắng giữ nghề, giữ lấy bí quyết làm ra loại nước chấm “Tiến vua” thuở nào. Cuộc sống có nhiều đổi thay nhưng tương Bần vẫn có sức sống riêng trong văn hóa ẩm thực Việt, và có chỗ đứng nhất định trong bữa cơm gia đình. Nhất là khi tương Bần được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu tập thể (NHTT) vào năm 2011. 
 
Người làm tương Bần giờ đây làm quanh năm không hết việc. Trung bình mỗi hộ làm tương tạo việc làm cho 4 -5 lao động, nhưng khi vào vụ cao điểm từ tháng 3 đến tháng 8, những cơ sở làm tương quy mô lớn thường thu hút 10 - 15 lao động với mức lương khoảng 4 - 5 triệu đồng/người/tháng. Trong số 17 gia đình hội viên Hội làng nghề tương Bần, hiện có 5 hộ làm tương với quy mô lớn, sản lượng hàng trăm nghìn lít/năm như: Công ty TNHH Triệu Sơn, các cơ sở Hường Đạt, Minh Quất... 
 

Sản lượng tương của thị trấn hiện đạt khoảng 2 triệu lít/năm. Tương Bần đã có mặt ở khắp các tỉnh, thành phố trong cả nước và bước đầu vươn ra thị trường quốc tế.

Để tương Bần khẳng định chỗ đứng trên thương trường, ngoài việc giữ nghề, giữ nét văn hóa truyền thống thì những người làm nghề đang nỗ lực tìm cách ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm giải phóng sức lao động, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. 
 
Ông Ngô Xuân Triệu, Công ty TNHH Triệu Sơn cho hay: Trước đây, đồ xôi bằng than, củi, mỗi mẻ chỉ được vài chục cân gạo, nay đồ xôi bằng tủ hơi cho năng suất 1 - 1,5 tạ gạo/mẻ. Việc rang đỗ cũng được thay thế bằng máy điện cho năng suất cao mà hạt đỗ chín đều, không bị cháy... Quá trình lên mốc, tạo mùi, tạo vị cũng vì thế mà ngon, bảo đảm chất lượng tốt hơn.
 
Với cách làm này mà Công ty TNHH Triệu Sơn, có quy mô sản xuất hơn một nghìn chum tương nhưng giờ chỉ cần hơn chục lao động. Cơ sở Hường Đạt có quy mô 300 - 400 chum tương nhưng cũng chỉ cần sử dụng 4 - 5 lao động... 
 
Người làm tương làng Bần năng động, đưa sản phẩm đủ sức cạnh tranh với nhiều loại nước chấm công nghiệp trên thị trường. 
 

Ông Nguyễn Phú Cường, Chủ tịch UBND thị trấn Bần Yên Nhân: Năm 2017, giá trị sản xuất công nghiệp - thương mại của thị trấn đạt trên 1.200 tỷ đồng, trong đó có đóng góp quan trọng của nghề làm tương truyền thống. Sản phẩm tương truyền thống của địa phương đã có chỗ đứng nhất định trên thị trường. 

 

Tuy nhiên, Hội làng nghề tương Bần và chính quyền địa phương đang trăn trở về việc làm thế nào để sản phẩm của mình được đưa ra nước ngoài bằng chính thương hiệu tương Bần; nguồn nguyên liệu đầu vào được kiểm soát chặt chẽ để bảo đảm chất lượng sản phẩm và ổn định việc làm, thu nhập của chính những người làm nghề... 

 

Rời làng nghề tương Bần truyền thống, ấn tượng trong tôi là niềm vui trên gương mặt của chủ cơ sở Hường Đạt, của người lính già phát triển thương hiệu tương Triệu Sơn, của biết bao người đang góp sức để sản phẩm truyền thống của ông cha tiếp tục trở thành gia vị quan trọng trong bữa cơm đầm ấm, sum họp của mỗi gia đình... 

 
Lệ Thu
 
 
;