Khắc phục ô nhiễm nguồn nước nuôi thả cá ở xã Trung Dũng

Nhằm tạo thuận lợi phát triển các mô hình nuôi cá thâm canh tập trung, nâng cao thu nhập cho nông dân trên các diện tích trũng cấy lúa kém hiệu quả, cách đây gần chục năm cùng với một số địa phương khác, khu nuôi trồng thủy sản tập trung tại thôn An Tràng, xã Trung Dũng (Tiên Lữ) đã được phê duyệt. Do một số nguyên nhân, dự án đang trong quá trình triển khai thì bị dừng đầu tư làm ảnh hưởng đến việc nuôi thả thủy sản của các hộ đã tham gia dự án. Không chỉ thiệt hại do nguồn nước không chủ động mà môi trường nuôi thả thủy sản ở đây mỗi ngày thêm ô nhiễm đang là những bất cập cần giải quyết.
 
Nguồn nước nuôi thả cá ngày càng ô nhiễm
 
Đó là khẳng định của một số hộ dân thôn An Tràng khi chúng tôi có dịp gặp gỡ. Trong tháng Tư và tháng Năm vừa qua, gia đình ông Bùi Quang Trường đã hai lần thả cá giống, lần thứ nhất thả 70 kg cá trôi và chép, sau một tháng cá chết toàn bộ, ông vớt đủ 180 con cá trôi và chép đã thả. Lần thứ hai ông thả 150 kg cá trắm, chẳng mấy thời gian ông cũng vớt đủ 380 con cá trắm thả lúc ban đầu khi chúng nổi lềnh bềnh trên mặt ao. Chả lẽ để ao không, gia đình ông bàn tính xây bờ bao để nuôi cua, nhưng xây được nửa chừng thì chẳng cố hơn được nữa vì hết vốn, thành ra ao được “nghỉ” luôn. Gia đình anh Nguyễn Văn Tuân có mô hình nuôi thả thủy sản trong cùng khu nuôi trồng thủy sản tập trung An Tràng với gia đình ông Trường cũng có thiệt hại không kém. Vài lần thả cá giống từ đầu năm đến nay, gia đình anh Tuân tổng cộng thiệt hại trên 10 triệu đồng cá giống.
 
Ao nuôi  cá của gia đình ông Bùi Quang Trường bị ảnh hưởng ô nhiễm nguồn nước từ ruộng trống liền kề
Ao nuôi cá của gia đình ông Bùi Quang Trường bị ảnh hưởng ô nhiễm nguồn nước từ ruộng trống liền kề

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên được người nuôi thả cá ở đây cho rằng nguồn nước bị ô nhiễm. Từ năm 2010 khu nuôi trồng thủy sản tập trung ở thôn An Tràng bắt đầu hoạt động thì việc nuôi thả cá thuận lợi, người nuôi thả cá thường xuyên có lãi do cá không có dịch bệnh, giá bán ổn định. Số lượng các hộ tham gia nuôi trồng thủy sản tăng lên, đồng thời ngoài nuôi thả cá hầu hết các hộ đều đầu tư thêm nuôi lợn, nuôi gia cầm, thủy cầm. Chất thải chăn nuôi cơ bản được xử lí qua hầm khí biogas song thực tế đến nay nhiều đường ống bị rò rỉ nước xâm nhập với nước đọng trong những thửa ruộng xen kẽ chỉ để bèo, cỏ dại mọc khiến nguồn nước bị ô nhiễm ngày càng tăng, ngấm vào các ao nuôi thả cá. Từ hai năm nay tình trạng cá chết hàng loạt đã lác đác xảy ra ở các hộ chăn nuôi, nhất là khi thời gian mưa ít, nắng nóng kéo dài nhiều ngày, đến năm nay thì cá chết nhiều hơn, sớm hơn. Ông Trần Hùng, cán bộ Địa chính – Nông nghiệp xã Trung Dũng cho rằng việc thông thủy của các ao nuôi cá trong khu nuôi trồng thủy sản tập trung này chẳng khác mấy so những ao tù nước đọng giữa làng do hệ thống thủy lợi phục vụ nuôi thả cá tại đây chưa được đầu tư đồng bộ. Trong khi để việc nuôi trồng thủy sản thuận lợi, yếu tố quan trọng hàng đầu là nguồn nước bảo đảm thì máng đất, các cửa cống đầu tư dở dang; theo kế hoạch có một nhà máy cung cấp nước nguồn cho nuôi thả thủy sản nhưng đến nay chưa được triển khai… khiến các hộ nuôi thả cá chủ yếu trông chờ vào nước trời và nước trong những ruộng lúa liền kề, một phần nhỏ được lấy từ nguồn giếng khoan do người dân tự lọc qua bể cát. Không chủ động được nguồn nước, nhiều hộ đành ngậm ngùi tát ao thu cá vào khoảng tháng Bảy, tháng Tám để còn tiếp tục thả lứa cá giống thứ hai trong năm. Một bộ phận khác thì thu vào tháng Chín, tháng Mười rồi để trống ao qua mùa đông, đến khoảng tháng Giêng, tháng Hai – khi có nước đổ ải cho gieo cấy vụ xuân mới thả vụ cá mới.

 
Mô hình lúa – cá, giải pháp tình thế   
 
Đi muộn hơn, sau khi tích tụ ruộng đất khá rộng gia đình anh Ngô Văn Việt, thôn An Tràng, xã Trung Dũng mới qui hoạch đầu tư nuôi thả cá. Khác với hầu hết các hộ đi trước chỉ đào ao nuôi tập trung, khai thác sâu với riêng con cá thì gia đình anh lựa chọn mô hình lúa – cá kết hợp. Trong khu nuôi trồng thủy sản tập trung An Tràng, gia đình anh có hai mô hình, một mô hình thuộc cánh Giót B rộng hơn 2ha, một mô hình thuộc cánh Đồng Chiêm rộng hơn 1 ha. Tổng diện tích của cả hai mô hình rộng hơn 3ha, trong đó dành cho lúa – cá khoảng 2ha. Năm 2013, năm đầu tiên gia đình anh nuôi thả cá thì “gặp” chương trình lúa – cá của Trung tâm khuyến nông tỉnh Hưng Yên triển khai. Được sự hỗ trợ về con giống, đặc biệt là kĩ thuật thâm canh, gia đình anh vừa làm, vừa học cũng thu lãi trên 40 triệu đồng/ha, con số mà những năm trước cấy lúa không thể có được. Anh Việt cho biết: “Những năm 2010 – 2012, khi nhiều gia đình trong khu nuôi trồng thủy sản tập trung đã đào ao thả cá thì gia đình tôi vẫn còn mải miết với vấn đề tích tụ ruộng đất. Những năm ấy, ngọt bùi – đắng cay của các hộ đi trước tôi đã được các hộ chia sẻ. Bởi vậy, tôi phải tìm hướng đi phát triển bền vững cho mô hình của gia đình, không lâm vào vết xe đổ của các hộ đi trước. Tôi thấy, trong điều kiện thủy lợi tại khu vực hiện nay, mô hình lúa – cá khá phù hợp”.
 
Mô hình lúa - cá của gia đình anh Ngô Văn Việt
Mô hình lúa - cá của gia đình anh Ngô Văn Việt

Say sưa nói về những lợi ích mà mô hình lúa – cá đem lại, dù chỉ là một năm vừa học vừa rút kinh nghiệm, đôi lúc chúng tôi ngỡ như anh Việt là một cán bộ chuyên môn ngành thủy sản vậy. Anh phân tích đủ các góc độ: Về điều kiện tự nhiên, lúa - cá thích hợp với các chân ruộng trũng, khả năng tưới tiêu kém, những khu vực có thể cấy lúa nhưng năng suất không cao. Về kinh tế, nuôi cá kết hợp trong ruộng lúa giúp nông dân giảm được chi phí làm cỏ, chi phí đầu tư thức ăn cho cá. Ruộng lúa có rơm rạ mục, rong rêu, rườm lá lúa, thóc rụng, sâu bọ… làm thức ăn cho các loài cá, ngược lại chất thải của cá tích tụ có tác dụng làm phân bón, tăng độ mùn cho ruộng lúa. Về mặt xã hội, mô hình lúa - cá giúp cơ cấu mùa vụ đa dạng, phá thế độc canh cây lúa, tạo thêm việc làm, làm tăng thêm thu nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống của nông dân. Mô hình lúa – cá sử dụng hiệu quả và hợp l‎í hơn các nguồn tài nguyên, đặc biệt là tài nguyên đất và nước. Nước qua ruộng lúa một thời gian được xem là giải pháp lọc nước hữu hiệu, nguồn nước này là môi trường tốt cho cá sinh sống. Mặt khác, để cá sinh trưởng và phát triển thuận lợi, anh Việt không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật thông thường, không sử dụng phân bón hóa học mà dùng các loại thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học, phân bón vi sinh… để chăm sóc lúa. Bản thân ruộng lúa được cá làm cỏ, dọn dẹp rườm rác giúp quang hợp ánh sáng tốt hơn thì việc chăm sóc như trên cũng làm cho lúa phát triển tốt hơn, tạo ra sản phẩm thóc an toàn sinh học hơn cách chăm sóc thông thường của đông đảo người cấy lúa hiện nay. Đây là lợi ích hơn hẳn khi xét về mặt góp phần bảo vệ môi trường, tạo nông sản an toàn từ mô hình này. Anh Việt cũng nhấn mạnh, không phải loài cá nào cũng đưa vào ruộng lúa, nhất là cá trắm bởi loài cá này sẽ ăn luôn cả cây lúa.

Với những lợi ích mà mô hình đem lại, năm nay dù không còn được hỗ trợ như năm 2013 nhưng gia đình anh Việt vẫn tiếp tục triển khai mô hình lúa – cá. Trong khi nhiều hộ dân, thậm chí có cả ao nuôi liền kề với mô hình lúa – cá của gia đình anh thả cá giống vài lần từ đầu năm đến nay đều bị chết do ô nhiễm nguồn nước, do nắng nóng thì đàn cá của gia đình anh vẫn phát triển bình thường. Tuy hiệu quả kinh tế từ mô hình lúa - cá chưa cao hơn mô hình thâm canh chuyên sâu cá trong cùng điều kiện cá sinh trưởng và phát triển thuận lợi, song với điểm yếu về nguồn nước phục vụ nuôi thả thủy sản hiện nay như ở Trung Dũng, hi vọng mô hình lúa – cá của gia đình anh Việt có thể là giải pháp tình thế để các hộ nuôi thả thủy sản trong khu nuôi trồng thủy sản tập trung An Tràng nói riêng, người nuôi thả thủy sản nói chung nghiên cứu, tìm được hướng đi phù hợp, hiệu quả. Về lâu dài, rất mong các cấp, các ngành ưu tiên quan tâm đầu tư để hoàn tất dự án, nhất là đồng bộ hệ thống thủy lợi, điện lưới giúp nông dân nơi đây thực sự yên tâm sản xuất, đạt được hiệu quả mong muốn.
 
Đào Thắm
;