Lan tỏa dòng âm nhạc cổ “kén” người nghe

17:59, 30/06/2020

 

Một tiết mục ca trù biểu diễn tại thành phố Hưng Yên
Một tiết mục ca trù biểu diễn tại thành phố Hưng Yên

Ca trù không bình dị như chèo, cũng không dân dã như trống quân... dù cùng là nghệ thuật diễn xướng cổ truyền. Theo các nhà nghiên cứu âm nhạc, ca trù vừa mang tính dân gian, vừa mang tính bác học và “kén” người nghe. 


Ca trù được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Hưng Yên tự hào là quê hương của một trong những vị tổ nghệ thuật ca trù nước ta, đã và đang nỗ lực "hồi sinh", lan tỏa những lời ca, nhịp phách... từng mê hoặc biết bao mặc khách tao nhân...


 Dùng lời ca để đánh giặc


Theo sách Danh nhân Hưng Yên, bà Đào Thị Huệ quê làng Đào Đặng, nay là thôn Đào Đặng, xã Trung Nghĩa, thành phố Hưng Yên, không chỉ là nhân vật lịch sử có công đánh giặc mà còn được suy tôn là một trong những vị tổ nghệ thuật ca trù nước ta. Năm 2009, ca trù được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. 


Sử sách ghi lại, danh nhân Đào Thị Huệ nổi tiếng tài hoa, xinh đẹp. Với giọng hát làm say lòng người, nhanh chóng chiếm được cảm tình, sự tin cậy của giặc. Bà đã dùng tiếng hát, lời ca của mình để đánh giặc, giúp nhân dân trong vùng yên ổn. Hồi bấy giờ, Hưng Yên còn là vùng lau sậy um tùm, muỗi nhiều vô kể, quân giặc làm những túi gai đêm đến chui vào ngủ để tránh muỗi, nhờ bà buộc lại, sáng hôm sau lại mở túi ra. Nhiều lần như vậy, bà nghĩ ra kế giết giặc. 


Sau khi thông báo cho nghĩa quân, đêm khuya khi chúng đã ngủ say, bà cùng dân làng khiêng từng bao tải lính giặc ném xuống sông. Cứ thế quân số của giặc ngày càng hao hụt mà không rõ nguyên cớ, cuối cùng chúng cho rằng đây là vùng đất "nghịch", “linh thiêng” không thể ở được nên kéo quân đi. Người dân trong vùng được yên ổn làm ăn.


Khi bà mất, nhớ công ơn bà, dân làng lập đền thờ ở ngay làng Đào Đặng. Đất nước thanh bình, vua Lê Thái Tổ phong bà là Phúc thần và cho sửa lại nhà thờ, cấp ruộng cúng tế. Đền thờ bà Đào Thị Huệ là di tích lịch sử cấp quốc gia. Trong khuôn viên đền hiện nay vẫn còn ngôi mộ của bà. Tại đền còn lưu giữ được 16 di vật gắn liền với nghề cầm ca của bà: Hộp đồ trang sức, vòng tay, hoa tai, khuyên bạc, quạt ngà, lược ngà, trâm ngà cùng một số câu đối, đại tự cổ… 


Các nhà nghiên cứu âm nhạc cho rằng, ca trù là loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống mang tính bác học và “kén” người nghe. Với ca trù, không phải cứ nghe là hiểu, cứ biết là thích.  Nhiều nhà thơ, nhà văn nổi tiếng tài hoa như: Cao Bá Quát, Nguyễn Công Trứ, Chu Mạnh Trinh, Nguyễn Khuyến… là tác giả của nhiều bài hát nói nổi tiếng. 


Giữ gìn nghệ thuật ca trù 


Gìn giữ nghệ thuật hát ca trù truyền thống và trao truyền niềm say mê, nhắc nhở thế hệ trẻ luôn nhớ về cội nguồn, có lẽ hiếm ai làm những điều đó bền bỉ và tâm huyết như các bậc lão niên tài hoa ở Câu lạc bộ ca trù Giáo Phòng, xã Vĩnh Khúc (Văn Giang).


Câu lạc bộ giờ đây đã ngoài 20 tuổi, cũng là từng ấy năm 6 thành viên đồng sáng lập miệt mài mang lời ca, nhịp phách, tiếng đàn lan tỏa tình yêu với nghệ thuật ca trù ở khắp trong và ngoài tỉnh. Và, lặng lẽ khẳng định tài năng bằng nhiều huy chương vàng, bạc ở các cuộc thi toàn quốc.  


Không giàu truyền thống như Câu lạc bộ ca trù Giáo Phòng, song Câu lạc bộ ca trù Đào Đặng lại ra đời trên chính trên quê hương của một trong những vị tổ ca trù nước ta, danh nhân Đào Thị Huệ, sau nhiều năm mai một, thất truyền. Với gần 20 thành viên, người cao tuổi nhất gần 80 tuổi, người trẻ nhất mới 14 tuổi, có gia đình cả nhà đều tham gia vào câu lạc bộ, sau 9 năm ra đời, các thành viên Câu lạc bộ ca trù Đào Đặng đã chứng tỏ được sự tài hoa khi nhiều lần giành giải cao nhất tại các hội diễn, liên hoan ca trù toàn quốc… 


Hiện nay, Hưng Yên đang triển khai thực hiện kế hoạch “Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể Ca trù và hát trống quân tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2014 – 2020" do UBND tỉnh ban hành. Trong khuôn khổ của kế hoạch, những lớp truyền dạy ca trù  trong tỉnh thường xuyên được tổ chức bởi ngành văn hóa và những nghệ nhân ca trù tâm huyết.  Toàn tỉnh hiện có 9 câu lạc bộ ca trù và đội ca trù ở các huyện Văn Giang, Khoái Châu, Tiên Lữ, Phù Cừ, Kim Động, thành phố Hưng Yên… với trên 200 người biết đàn, hát ca trù. Các ca nương, kép đàn có ở hầu khắp các huyện trong tỉnh. Các huyện Văn Lâm và Yên Mỹ trước đây không có ai hát ca trù, đến nay cũng bắt đầu có người theo học… Đáng quý hơn, tinh thần lao động nghệ thuật nghiêm túc của những người đam mê ca trù trong tỉnh, vốn hầu hết là nông dân “buông cuốc trở thành nghệ sĩ”, đã thuyết phục được các chuyên gia âm nhạc của Viện Âm nhạc Quốc gia nên cử thầy về hướng dẫn tập luyện tại Câu lạc bộ ca trù Đào Đặng…


Hàng năm, Ban quản lý các di tích tỉnh Hưng Yên thường xuyên tạo điều kiện thuận lợi cho các câu lạc bộ ca trù trình diễn tại Văn miếu Xích Đằng nhân dịp triển lãm thư pháp đầu xuân. Trong tất cả các cuộc thi, liên hoan, biểu diễn văn nghệ quần chúng của Hưng Yên đều khuyến khích thể loại hát Ca trù. Nhiều địa phương đã vận động, khuyến khích đưa việc trình diễn Ca trù thành nghi thức hát, tế trong lễ hội truyền thống tại các di tích lịch sử văn hóa. Trong đó chú trọng những nơi có truyền thống hát Ca trù như: Đền Tiên Mãn đường Mai Hoa Công chúa (xã Vĩnh Khúc, huyện Văn Giang), đình Đông Mai (xã Chỉ Đạo, huyện Văn Lâm); đền Đa Hoà (xã Bình Minh, huyện Khoái Châu); đình Nội Linh (xã Ngô Quyền, huyện Tiên Lữ); đền Đào Nương (xã Trung Nghĩa, thành phố Hưng Yên)... 


Những cố gắng lặng thầm đó nhằm giúp ca trù thoát khỏi tình trạng bị mai một, thất truyền, mãi mãi là báu vật trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể, được lưu truyền sâu rộng trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng người Việt … 

 

Minh Huệ
 



Nội dung:




Giá vàng 9999 tr.đ/lượng

Doji TienPhongBank

Tỷ giá ĐVT:đồng

Loại Mua Bán
BIDV
OCB Kỳ hạn (tháng)