Ký ức Tết quê

16:16, 12/02/2021

Trước ngày ông Táo lên chầu trời (23 tháng Chạp), làng rậm rịch không khí Tết. Nhà nhà mang lưới vét cá; bắc guồng, dựng gầu sòng, sắp gầu dai… để tát ao. Đêm nghe tiếng tát nước uồm uồm hoặc tiếng nổ bành bạch của máy bơm, lòng nôn nao mong Tết. Bất chấp cái lạnh mùa Đông, mới sáng sớm đàn ông các nhà đã hò nhau dồn ao, quây vũng bắt cá. Họ hào hứng bắt riêng từng loại, thả vào thuyền nan, thau chậu cho các bà đi chợ bán. Xong nửa ao này thì quây sang góc khác. Những đứa trẻ nhà nghèo, những người phụ nữ tảo tần chỉ đợi đến lúc ấy, rón rén bước xuống hôi những tép lẹp còn sót lại. Đôi khi họ mừng húm vì tóm được chú cá rô, cá quả béo ú rúc sâu đáy bùn ngạt nên giờ mới ngoi lên…

 Ảnh minh họa: NGUYỄN ĐỨC LÂN
Ảnh minh họa: NGUYỄN ĐỨC LÂN


Chợ quê những phiên giáp Tết như thâu gọn tất cả những cảnh sắc đời sống của mọi nếp nhà. Đi chợ, nhìn cung cách người ta bán mua, tính toán thì đủ biết hoàn cảnh, điều kiện đời sống kinh tế, văn hoá gia đình ấy là phong lưu, đủ ăn hay còn túng đói. Trong khí lạnh của cuộc chuyển mùa Đông- Xuân, lòng người dường như chùng xuống, êm ái hơn. Những tiếng ra giá, mặc cả như cũng nhẹ nhàng hơn. Cuối Đông, trời càng rét dữ. Ở một góc chợ, người ta kháo nhau trâu bò nhà nào chê cỏ, hợp tác xã sẽ làm thịt chia cho xã viên. Lợn trong chuồng được vỗ béo, gà trống thiến cầm lồng hàng tháng trời. Ai cũng mong Tết. Cái gì cũng để dành cho Tết.


Hợp tác xã không tháo cạn nước để trồng cây vụ đông như bây giờ, mà giữ lại trên các thửa ruộng. Mặt ruộng giờ đây loang loáng ánh bạc. Gió nhẹ thổi làm sóng nước liu riu. Lúa vụ chiêm phải được cấy xong trước Tết. Trong giá rét, những bó mạ “thắt lưng con cón chạy ra ngoài đồng”. Các mẹ, các chị lội bùn, lom khom cấy lúa. Mạ non cắm thẳng hàng, dần phủ xanh mặt ruộng. Khi hoàng hôn xuống, bọn trẻ mục đồng cưỡi trâu về. Giữa tầng không chợt vẳng nghe vi vu sáo diều; dõi nhìn đàn sếu hình chữ V bay đi tránh rét mà lòng nôn nao về một điều gì rất khó tả. Chúng tôi, đứa nào đứa nấy đếm ngược thời gian mong Tết. Ngày Tết, sẽ được ăn no và ngon, sẽ được nghe tiếng pháo nổ ran đêm giao thừa…


Chừng 27, 28 tháng Chạp, công việc đồng áng vừa xong, người quê tôi mới lo Tết cho gia đình. Thường thì vào sáng Hăm tám, thầy, u tôi ngả nong ra gói bánh chưng. U sai em gái nhớn tôi múc nước đầy chậu để đãi đỗ. Sai em gái thứ hai rửa lá dong. Em trai nhận việc khuân các gộc nhãn, gộc tre về chái nhà, chỗ sẽ bắc bếp luộc bánh. Tôi phụ cùng thầy lau ban thờ, vệ sinh trong nhà ngoài ngõ tinh tươm. Bánh gói xong lúc ngang chiều thì thầy nhắc tôi phụ xếp bánh vào nồi, nổi lửa nấu. Thầy bện nùn rơm làm vung nồi, trên để thau nước khi nóng lên thì lấy mà chế vào nồi luộc. Đêm, cả nhà quây quần canh nồi bánh chưng. Củi khô nổ lách tách. Củi nhãn thật đượm. Lửa ấm áp, reo vui. Giờ đã vãn việc, u tôi ngồi nhẩm xem đứa cháu nào đã về ăn Tết, đứa nào học xa không về. Nhân tiện, nhắc các con làm nốt các việc nay mai.


Đã thêm nước mấy lần. Chừng nửa đêm bánh được vớt. Thầy đã chuẩn bị sẵn hai thau nước mưa to. Bánh nóng hôi hổi, vớt ra đến đâu nhanh tay rửa đến đó, xếp ngay ngắn lên kệ. Đợi bánh nguội bớt, thầy dùng ván gỗ cùng các vật nặng nén cho bánh được mịn, thêm rền. Lòng như mở cờ, chúng tôi chờ thầy, u chia cho mấy cái bánh muội (*) không có thịt, gói từ chỗ gạo và ít đỗ còn dư. Ôi chao cái bánh muội chờ đợi cả một năm nó mới ngon làm sao! 


Chiều Ba mươi Tết, u nấu cỗ cúng tất niên, báo cáo với tổ tiên công việc làm ăn cả một năm qua. Mấy hôm trước, nhà tôi đụng với mấy nhà hàng xóm một con lợn lửng. Mổ thịt, làm lòng chia nhau. Bữa cơm tất niên có đầy đủ lòng lợn, giò nạc, giò mỡ, bánh chưng, dưa cải nén lẫn hành tím. Thầy nhâm nhi chén rượu trắng, bảo đây là bữa cơm ngon nhất chứ mấy bữa sau thì “dửng dừng dưng như bánh chưng ngày Tết!”. Cơm nước xong rồi, thầy uống chén trà, thong thả sai đám con trai ít việc lặt vặt, giục u chuẩn bị làm gà, thổi xôi nấu chè cúng giao thừa.


Thời gian trôi thật nhanh. Hai mâm cúng đã chuẩn bị xong. Trong nhà, ngoài mâm ngũ quả, ban thờ bày ngay ngắn hai cặp bánh chưng, một con gà luộc mào cờ, mỏ ngậm bông hoa hồng đỏ. Đĩa xôi gấc. Năm bát chè bà cốt nấu mật mía thơm mùi gừng. Đèn nến sáng choang. Hương trầm ngào ngạt. Lọ hoa thược dược sặc sỡ, xen những cành violét tim tím mơ màng. Không gian đầm ấm, trang nghiêm. Trong khói hương kia như có cả linh thiêng đang tụ về dõi nhìn nếp nhà cùng con cháu.


Thầy kê bàn đặt mâm cỗ cúng ở sân trước. Mâm cỗ kính cáo Trời - Đất đầy đủ hương đăng trà quả tửu thực, gạo muối, thịt mồi. Con gà trống luộc buộc chéo cánh, mỏ ngậm hoa hồng đỏ xếp chĩnh chiện giữa mâm, cạnh đĩa xôi gấc đỏ ối, hạt gạo bóng mẩy như thoa mỡ, bên những vàng tiền sặc sỡ giấu ước mơ về một năm mới sung túc, đủ đầy. Thầy trải chiếu xì xụp lễ lạy, khấn vái hồi lâu. Lũ con nem nép trong nhà nhòm ra, không dám chí choé, ồn ào kẻo mà ăn mắng. 


Đúng 12 giờ đêm, khi tiếng chuông binh boong, binh boong vọng ra từ chiếc đài phát thanh cổ lỗ thì ngoài trời bỗng sáng hừng lên. Đó là ánh sáng từ bao nhiêu pháo to, pháo nhỏ, từ làng trên xóm dưới, trong đê ngoài bối, xa và gần… đồng loạt nổ. 


Thường thì thầy đã cẩn thận coi lịch, xem tuổi, xem hướng xuất hành xông nhà. Có năm còn cẩn thận dặn trước chú, bác họ nhà tôi (thầy tôi là con một) đến xông nhà giúp. Còn thì thầy tự mình đi khỏi nhà (Thầy bảo là xuất hành đầu năm) một vòng, trước lên chùa lễ Phật, sau ra đền lễ Thánh, đặng bẻ một nhành cây nhỏ, có lá già, lá tơ, búp (cành Lộc) về dâng lên ban thờ, ước vọng năm mới tài vật thật dồi dào. 


Được dặn dò kỹ, chúng tôi không dám tự tiện đến các nhà sớm Mùng một Tết. Khoảng 9-10 giờ sáng, sau khi đã có người “xông nhà”, u cho chúng tôi diện quần áo mới đi chúc Tết họ hàng, làng xóm. Đâu đâu cũng rộn rã tiếng cười, tiếng chào, tiếng chúc Tết. Bọn trẻ hí hửng nhận tiền mừng tuổi, cất kỹ làm “vốn riêng”, nhí nháu khoe nhau, cãi nhau đứa nhiều đứa ít.
Ba ngày Tết qua nhanh. Thịt mỡ, dưa hành sắp hết nhưng bánh chưng thì vẫn còn ít nhiều. Nhà tôi với các gia đình khác lại trở về với cuộc sống thường nhật với những bữa cơm đạm bạc, ấm cúng. Nhưng dư âm của Tết vẫn còn trong gió, trong hương hoa cỏ mùa xuân. Ngày mai, ngày kia, chúng tôi lại đến trường; thầy, u lại ra đồng làm cỏ, be bờ, tát nước… Và chúng tôi sẽ lại mong chờ cái Tết sang năm với những háo hức thơ ngây muôn thuở.    


Giờ thì tôi sống ở thành phố. Mỗi năm, khi giao thừa tới, gặp hạt mưa rây trong gió se, nhớ những cái Tết ở làng, bên thầy, u mà giờ đã ra người thiên cổ, lòng tôi không khỏi xao xuyến, rưng rưng thương nhớ tuổi hoa niên đã đi xa, xa mãi…

 

NGUYỄN THỊ HƯƠNG
 



Nội dung:




Giá vàng 9999 tr.đ/lượng

Doji TienPhongBank

Tỷ giá ĐVT:đồng

Loại Mua Bán
BIDV
OCB Kỳ hạn (tháng)