Từ Văn miếu Xích Đằng đến khu đại học Phố Hiến

Vừa tròn 171 năm sau khi Văn miếu Xích Đằng được xây dựng (1838) cũng trên mảnh đất đã từng vang bóng một thời “Thứ nhất Kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến” này, ngày 10.7 vừa qua, đề án Xây dựng Khu đại học Phố Hiến được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Rồi đây, một khu đại học tầm cỡ Quốc gia sẽ hiện hữu trên mảnh đất Hưng Yên địa linh nhân kiệt.

VĂN MIẾU XÍCH ĐẰNG: NƠI KHẮC GHI SỰ HỌC

Trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử cùng với sự biến đổi “bãi bể, nương dâu”, Văn miếu Xích Đằng vẫn còn đó, là biểu tượng, là niềm tự hào về truyền thống hiếu học của người dân trấn Sơn Nam xưa và của người Hưng Yên hôm nay. Biểu tượng Văn miếu đã được chọn làm hình hiệu của Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh Hưng Yên. Văn miếu được xây dựng vào đời vua Minh Mạng (1838) trên nền ngôi chùa cổ “Nguyệt đường tự” thuộc thôn Xích Đằng, phường Lam Sơn ( thành phố Hưng Yên) nên gọi là Văn miếu Xích Đằng. Đến nay Văn miếu Xích Đằng vẫn giữ được khá nguyên vẹn kiến trúc ban đầu. Văn miếu thờ đức Khổng Tử người được người đời tôn xưng là “Vạn thế sư biểu” (người thầy tiêu biểu của muôn đời) và các vị chư hiền của Nho giáo. Theo sử sách ghi lại thì thời kỳ phong kiến, triều đình có quy định: chỉ Kinh đô và các tỉnh lớn mới được phép xây dựng Văn miếu, còn ở các nơi khác chỉ được phép xây Văn chỉ. Điều đó đủ cho thấy niềm tự hào của người Hưng Yên về một vùng đất học, vùng đất địa linh nhân kiệt. Đến nay, cả nước còn một số Văn miếu tiêu biểu, đó là: Văn miếu Quốc tử giám (Hà Nội), Văn miếu ở Kinh đô Huế, Văn miếu tỉnh Bắc Ninh, Văn miếu Mao Điền (Hải Dương) và Văn miếu Xích Đằng (Hưng Yên). Về quy mô, giá trị kiến trúc và các di vật còn lưu giữ được, Văn miếu Xích Đằng chỉ đứng sau Văn miếu Quốc tử giám Hà Nội và Văn miếu ở cố đô Huế.

Văn Miếu Xích Đằng hiện còn lưu giữ được nguyên vẹn 9 bia đá (trong đó từ tấm bia 1 đến bia 8 được dựng tháng giêng năm Mậu Tý, niên hiệu Đồng Khánh thứ 3 (1888); bia thứ 9 dựng năm Bảo Đại thứ 18 (1943) ghi thêm các vị đại khoa của các huyện Yên Mỹ, Mỹ Hào, Văn Lâm cho đến phía đông của phủ Ân Thi. Các văn bia này yết danh tên tuổi 161 vị đại khoa (Hưng Yên có 138, Thái Bình 23). Bia Văn miếu lưu danh 8 trạng nguyên, 4 bảng nhãn, 6 thám hoa.

Từ năm 1945 đến nay, tỉnh Hưng Yên có hơn 260 tiến sỹ trên nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau. Theo cuốn sách “Tiến sỹ người Hưng Yên” do Sở Khoa học – Công nghệ làm chủ đề tài thì ngành kinh tế, y học cùng có 31 tiến sỹ, ngành kỹ thuật 32 tiến sỹ, ngành nông nghiệp 24 tiến sỹ, quân sự 23 tiến sỹ… Nhiều người trong số đó hiện đang công tác tại các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan nghiên cứu khoa học của Trung ương, thậm chí đã có những người thành danh tại các Viện Hàn lâm ở những quốc gia có nền giáo dục, khoa học hiện đại như tiến sỹ Lê Tiến Trác quê ở Khoái Châu hiện đang công tác tại Viện Hàn lâm Ba Lan… Nhiều thôn làng được mệnh danh là “đất học” do có nhiều người đỗ đạt, thành danh trên con đường học vấn như: thôn Hải Yến (Hải Triều - Tiên Lữ)  với 11 người và cũng có những gia đình có học hàm, học vị giáo sư, tiến sỹ ở nhiều lĩnh vực khác nhau như gia đình nhà giáo nhân dân, giáo sư Nguyễn Lân (xã Phùng Chí Kiên - Mỹ Hào)…

Ngày nay, với mong muốn đưa Văn miếu trở thành trung tâm giáo dục truyền thống hiếu học, thể hiện tinh thần tôn sư trọng đạo, khuyến khích lớp trẻ rèn đức, luyện tài, UBND tỉnh đã giao cho ngành văn hoá lập sổ vàng tại Văn miếu để tiếp tục ghi danh, tôn vinh những người con của quê hương đạt thành tích xuất sắc về học tập và hoạt động khoa học, góp phần to lớn trong công cuộc xây dựng, đổi mới, hội nhập và phát triển đất nước.

Trong vài năm gần đây, cứ mỗi độ tết đến, xuân về, tại Văn miếu lại tổ chức các hoạt động văn hoá như: tế lễ, dâng hương, triển lãm thư pháp, cho chữ đầu xuân, hát ca trù… Những hoạt động này phần nào thổi thêm cho Văn miếu một sức sống mới trong thời đại công nghiệp hoá, hiện đại hoá đang diễn ra từng ngày, từng giờ trên quê hương đổi mới.

KHU ĐẠI HỌC PHỐ HIẾN: NƠI HỘI TỤ, PHÁT TRIỂN SỰ HỌC

Kế thừa, phát huy truyền thống của miền đất học, đề án xây dựng Khu đại học Phố Hiến hôm nay trong xu thế hội nhập quốc tế và khu vực, chính là nơi hội tụ, phát triển nâng tầm cao mới của sự học. Khu đại học ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo cho vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ và vùng thủ đô Hà Nội, phù hợp với chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trong giai đoạn mới; xác lập mô hình về tổ chức xây dựng, đầu tư các cơ sở giáo dục đại học, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ theo hướng tập trung và hiện đại hóa các cơ sở giáo dục đại học theo tiêu chuẩn khu vực và quốc tế; góp phần vào việc phân bổ mạng lưới trường đại học, cao đẳng vùng thủ đô Hà Nội, vùng đồng bằng sông Hồng, giãn bớt một số trường đại học, cao đẳng từ nội thành Hà Nội, tạo điều kiện mở rộng, cải tạo đầu tư xây dựng mới cơ sở vật chất kỹ thuật của các trường đại học theo hướng chuẩn hóa.

Khu đại học gồm tổ hợp cơ sở giáo dục đại học đa ngành, đa lĩnh vực, cơ sở nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ chất lượng cao, là một bộ phận của mạng lưới trường đại học, cao đẳng; gồm nhiều pháp nhân khác nhau được tổ chức quy hoạch và đầu tư xây dựng trong một không gian quy hoạch thống nhất, bảo đảm tính đồng bộ, hiện đại, mang đậm bản sắc truyền thống, được khai thác hệ thống hạ tầng và các tiện ích chung, thu hút đầu tư theo quy hoạch và quản lý theo quy định. Khu đại học gồm: Các cơ sở giáo dục đại học, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ được giãn ra từ Hà Nội hoặc được thành lập mới theo quy định. Các cơ sở giáo dục đại học, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ hợp tác được thành lập theo quy định về hợp tác đầu tư, liên hết với nước ngoài.

Khu đại học được triển khai xây dựng trên diện tích khoảng 1000 ha trên địa bàn thành phố Hưng Yên và huyện Tiên Lữ, thu hút khoảng 80.000 sinh viên và khoảng 500-1.000 cán bộ, nhân viên của các cơ sở nghiên cứu phát triển khoa học và công nghệ. Thời gian thực hiện đề án từ năm 2009 đến năm 2020 được chia làm 3 giai đoạn. Giai đoạn I (2009-2011), lập quy hoạch chi tiết xây dựng khu đại học, bồi thường hỗ trợ giải phóng mặt bằng, thực hiện dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cho khoảng 650 ha (gồm 300 ha đất xây dựng đô thị, 350 ha đất xây dựng các cơ sở giáo dục đại học, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ) và thực hiện dự án đầu tư xây dựng một số cơ sở giáo dục đại học. Giai đoạn II (2012-2015): Hoàn thành việc đầu tư xây dựng 350 ha và cơ sở hạ tầng kỹ thuật toàn khu đại học và xây dựng một số cơ sở giáo dục đại học, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Giai đoạn III (2016-2020): Hoàn thành toàn bộ các dự án đầu tư, đưa các cơ sở giáo dục đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trong khu đại học vào hoạt động.

Để khu đại học Phố Hiến sớm trở thành hiện thực, trước mắt đặt ra cho tỉnh, các sở, ngành liên quan và địa phương rất nhiều việc phải làm: Từ  việc thành lập ban quản lý khu đại học cho đến việc xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, chính sách, quy hoạch có liên quan đến hoạt động đầu tư, phát triển khu đại học; từ việc tiếp nhận đăng ký dự án đầu tư, tổ chức thẩm tra, cấp và điều chỉnh giấy chứng nhận đầu tư đến tổ chức lập quy hoạch chi tiết xây dựng khu đại học, lựa chọn thuê tư vấn có đủ năng lực; từ việc thực hiện các quy định về chính sách xã hội, lao động, bảo vệ môi trường phòng chống cháy nổ, an ninh trật tự, an toàn xã hội trong khu đại học, đến việc xây dựng tiêu chí, điều kiện để xây dựng các cơ sở đào tạo, nghiên cứu vào khu đại học... Để làm tốt những việc trên đòi hỏi tỉnh lựa chọn những con người thực sự có năng lực và trách nhiệm cao, hội tụ được các yếu tố "tâm, tầm, tài".

Tất cả những ai đã và đang quan tâm đến sự học hẳn sẽ háo hức dõi theo từng "bước đi" của đề án. Đề án được triển khai đến đâu cũng như hiệu quả tổ chức thực hiện thế nào trước hết phụ thuộc vào thái độ, ý thức của người "trong cuộc", kế đến là sự tham gia ủng hộ nhiệt tình của mọi người, nhất là đối với người dân thuộc vùng dự án.

Khu đại học đi vào hoạt động hàng chục nghìn người trên mọi miền đất nước sẽ quy tụ về đây sống, học tập và công tác. Khi đó phần đông sĩ tử và các bậc phụ huynh ở Hưng Yên cũng như các vùng lân cận hẳn là vơi đi được nỗi lo về ùn tắc giao thông, về nơi ăn chốn ở... trong mỗi mùa thi hiện nay. Khi đó Hưng Yên không chỉ được biết đến bởi những sản vật, những di tích lịch sử văn hóa mà còn được biết đến là một trong những "cái nôi" của cả nước đào tạo nguồn lực phục vụ cho sự nghiệp CNH, HĐH. Khu đại học Phố Hiến, một mặt tạo điểm nhấn trong phát triển không gian kiến trúc đô thị, mặt khác còn mở hướng, tạo đà cho các loại hình dịch vụ phát triển góp phần quan trọng làm nên diện mạo mới, sức bật mới trong phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Bao giờ cũng vậy "hiền tài là nguyên khí của quốc gia...", sự học xưa và nay suy cho cùng là để tạo ra những con người có tài, có đức để giúp dân, giúp nước. Trong công cuộc đổi mới dựng xây quê hương đất nước hiện nay, càng đòi hỏi những con người có năng lực, phẩm chất đạo đức tốt, giàu trí tuệ, bản lĩnh và Khu đại học Phố Hiến Hưng Yên trong tương lai hẳn sẽ đáp ứng được yêu cầu đó.

Ngọc Luyện

 

 

;