Bất cập trong chính sách phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm y tế

Theo số liệu thống kê của Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam, đến hết tháng 4-2018, số người tham gia bảo hiểm y tế (BHYT) là 80,8 triệu người, đạt tỷ lệ bao phủ 86,1% số dân. Gần 14% số dân chưa tham gia BHYT, chủ yếu là đối tượng hộ gia đình, người lao động tự do. Sở dĩ các đối tượng này tham gia BHYT chậm là do ý thức tham gia BHYT chưa cao, nhất là chính sách còn nhiều bất cập.
Năm 2017, đối tượng tham gia BHYT theo diện hộ gia đình tăng 3,5 triệu người so với năm 2016. Tính hiện nay, cả nước có 14,89 triệu người tham gia BHYT theo diện hộ gia đình. Tuy nhiên, việc mở rộng số người tham gia BHYT từ nhóm đối tượng này đang gặp nhiều vướng mắc từ chính sách. Theo quy định hiện nay, các thành viên trong hộ gia đình phải tham gia BHYT nhưng không bắt buộc cùng một thời điểm, có thể tham gia rải rác trong năm và được giảm trừ mức đóng từ thành viên thứ hai trở đi. Nhưng đến hết năm tài chính, nếu các thành viên của hộ gia đình không tham gia đủ thì cơ quan BHXH sẽ thông báo thu hồi toàn bộ kinh phí đã được giảm trừ... Quy định nêu trên nhằm khuyến khích, tạo thuận lợi cao nhất cho các hộ gia đình khi tham gia BHYT, nhưng cũng gây ra khó khăn cho cơ quan BHXH trong quá trình tổ chức thực hiện.
Giám đốc BHXH tỉnh Nghệ An Lê Trường Giang cho biết, các đại lý khó thực hiện thu hồi tiền vì thẻ bảo hiểm người dân đã nhận, không có gì ràng buộc để có thể dễ thu hồi. Thậm chí có những tình huống không biết thu hồi như thế nào, chẳng hạn một hộ có bốn người nhưng cuối năm hộ đó chỉ còn hai người do chuyển khẩu, vậy hộ này được giảm trừ hay thu hồi tiền? Thực tế, theo tìm hiểu của chúng tôi, nhiều địa phương chưa có trường hợp nào bị thu hồi tiền dù hướng dẫn đã được ban hành gần hai năm. Tình trạng hộ gia đình tham gia không đầy đủ các thành viên vẫn diễn ra và BHXH vẫn giảm trừ tiền như trường hợp tham gia đầy đủ. Từ thực tế này, một số ý kiến cho rằng, chỉ nên thực hiện giảm trừ khi thành viên cuối cùng của hộ gia đình tham gia BHYT, nếu không thì các thành viên vẫn phải đóng 100% mức đóng.
Theo Quyết định số 595/QÐ-BHXH ngày 14-4-2017 của Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam ban hành quy định về quy trình thu BHYT, người tham gia chỉ phải thực hiện kê khai theo mẫu quy định và nộp tiền là được cấp thẻ BHYT; sau đó cơ quan BHXH mới thực hiện hậu kiểm các thông tin người dân kê khai. Người tham gia BHYT theo hộ gia đình không phải trình các loại giấy tờ để chứng minh về đặc điểm nhân thân đối tượng, về sự tham gia BHYT của thành viên trong hộ gia đình hoặc các giấy tờ khác thuộc về trách nhiệm quản lý của UBND cấp xã. Tuy nhiên hiện nay, vẫn có một số đại lý thu BHYT yêu cầu người tham gia phải xuất trình sổ hộ khẩu. Lý giải về việc này, Trưởng ban Thu (BHXH Việt Nam) Nguyễn Trí Ðại cho biết, mặc dù quy định người dân chỉ cần kê khai theo mẫu do BHXH Việt Nam phát hành, nhưng để thực hiện việc rà soát giảm trừ mức đóng theo diện hộ gia đình thì nhiều đại lý thu BHYT đã cẩn thận yêu cầu người dân phải có giấy tờ để kiểm chứng các thông tin về số người trong hộ gia đình. Mà sổ hộ khẩu là giấy tờ duy nhất để thực hiện được nhiệm vụ này. Mặc dù hiện nay, dữ liệu hộ gia đình đã được cơ quan BHXH thu thập về đáp ứng cơ bản việc cấp mã số BHXH, nhưng chưa cập nhật thường xuyên được các biến động khi cá nhân tách hộ khẩu, chết… do đó, ngành BHXH chưa thể sử dụng cơ sở dữ liệu này để thay thế sổ hộ khẩu hậu kiểm thông tin kê khai. Bất cập này chỉ có thể giải quyết được khi có cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia với việc cập nhật được các biến động nhân khẩu.
Bên cạnh đó, việc khuyến khích đối tượng lao động tự do tham gia BHYT còn gặp trở ngại, đó là theo quy định tại Ðiều 8, Thông tư số 40/2015/TT-BYT, người tham gia BHYT chỉ được đăng ký khám, chữa bệnh (KCB) ban đầu gần nơi làm việc hoặc cư trú, do đó đối với người ngoại tỉnh lao động tự do chưa có đăng ký tạm trú thì không được tham gia BHYT tại nơi đang lao động. Vì vậy, nếu những người này có nguyện vọng tham gia BHYT hộ gia đình thì nơi KCB ban đầu bắt buộc phải theo nơi cư trú (là cơ sở KCB gần nơi người lao động có hộ khẩu thường trú), chính điều này đã cản trở việc người lao động tự do mua thẻ BHYT. Bất cập có thể được tháo gỡ khi quy định thông tuyến KCB tuyến tỉnh có hiệu lực vào năm 2021. Nhiều ý kiến cho rằng, trước mắt, để tạo thuận lợi cho đối tượng này tham gia BHYT, cần cho phép đăng ký KCB ban đầu ở các cơ sở KCB theo đúng hướng dẫn của cơ quan BHXH địa phương.
Để đạt chỉ tiêu của Quyết định 1167/QÐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ là đến năm 2020 có hơn 90,7% số dân tham gia BHYT, thì ngành BHXH phải tập trung vào việc phát triển BHYT theo hộ gia đình. Bên cạnh tháo gỡ các vướng mắc về chính sách nêu trên, nhiều ý kiến đề xuất ngành BHXH cần nghiên cứu triển khai việc thu BHYT tại các bệnh viện, thậm chí thu tại giường bệnh. Quy trình cấp thẻ với thời gian cấp trong ngày như hiện nay, có thể cấp trước mã số thẻ BHYT là hoàn toàn phù hợp để triển khai tại bệnh viện. Việc tổ chức đại lý thu tại bệnh viện sẽ giúp nhiều trường hợp người bệnh mua nối tiếp BHYT trong quá trình điều trị dài ngày và thu hút được người tham gia mới.
 
Theo Báo Nhân dân
;